نوروز از جایگاه ویژه ای در فرهنگ و ادب فارسی برخوردار است و در کتاب بحار الأنوار  ج 56، صفحة 92 با ذکر روایاتی از امام صادق (ع) اهمیت این روز اینگونه تصویر شده است که:

  « روز نوروز، همان روز است كه خداوند از بندگانْ پيمان گرفت او را بپرستند و به او شرك نورزند، به پيامبران و حجت هايش بگروند و به امامانْ ايمان آورند. اين همان روز است كه خورشيد طلوع كرد، بادها وزيدن گرفت و گل هاى زمين روييدند. اين همان روزى است كه كشتى نوح عليه السلام بر سرِ جودى آرامش يافت و همان روزى است كه خداوند، گروهى چند هزار نفره را كه از ترس مرگ از خانه ها بيرون رفته بودند، زنده ساخت، پس از آن كه آنان را ميرانده بود. اين، روز فرود جبرئيل بر پيامبر اسلام است و روزى است كه پيامبر (ص)، امام على (ع) را بر دوش گرفت تا بت هاى قريش را در مسجد الحرام شكست و در همين روز، ابراهيم، بت ها را شكست. اين همان روزى است كه پيامبر به يارانش دستور داد با على (ع) بيعت كنند و در همين روز، على را براى بيعت گرفتن از جنّيان فرستاد. در همين روز، دومين بيعت با اميرالمؤمنين انجام شد. در همين روز، على عليه السلام بر نهروانيان پيروز شد و ذوالثديه را به قتل رساند. در اين روز، قائم ما و صاحبان حكومتْ قيام مى كنند و در همين روز، قائم ما بر دجّال، پيروز مى گردد و او را در زباله دان كوفه به دار مى آويزد. در هر روز نوروزى، ما آرزوى فرج داريم؛ چرا كه آن از روزهاى ما و شيعيان ماست. فارسيان، آن را گرامى داشتند و شما (خطاب به شخص سوال کننده، مراد اعراب هستند) آن را ضايع كرديد».

 

با این توضیح اما زمان تبریک گفتن این رخداد مهم در فرهنگ فارسی حکایتی دیگر دارد. بطور مثال نویسنده این سطور خود با گوش هایش شنیده است که در هفته چهارم بهمن ماه ایرانی ها به هم تبریک فرا رسیدن سال نو را می گویند.

البته اینکه ایرانیها مهمان نواز هستند و در استقبال از ماه بهار، این هدیه ویژه خداوندی بیتابی می نمایند نکته ای همیشگی است که بماند، اما اهتمام به گفتن تبریک جایگاه بسیار بسیار (به قول ما، هزار تا) رفیعی دارد که در این نوشتار قصد داریم به اختصار به گوشه ای از آن بپردازیم. هر چند که این مقال را گریزی به تمام ابعاد آن نیست.

زمان بندی تبریک سال نو:

در نگاهی کلی و دسته بندی عرفی چنین استنباط می گردد که این زمان بندی دارای دو بخش است:

1-       تبریک پسا نوروزی

2-       تبریک ورا نوروزی

 تبریک پسا نوروزی:

زمان: از اواخر بهمن ماه تا نخستين ثانيه تحويل سال جديد، ساری و جاری می گردد. مخرج اداء آن بخش انتهای حلقوم است.

کلید واژه ها: آقا عیدتون مبارک!، آقا عیده ها!، آقا! (بیش از پنج بار الکی و پشت سر هم)

هر ساله با نزدیک شدن عید نوروز رخداد تبریک پسا نوروزی در سطوح مختلف جامعه مشاهده می شود که مورد استفاده آن در سطوح پایینی به مراتب بیشتر از سایر سطوح است.

از این جمله می توان اشاره داشت به نقل قول فروشندگان یا ارائه کنندگان خدمات یا مایحتاج در زمان پسا! بطور مثال چنانچه شما در بهمن ماه به آرایشگاه بروید و آرایشگر محترم تشخیص دهند که به هر روی ممکن است در زمان باقیمانده تا عید توفیق دیدار مجدد شما را نداشته باشد، ضمن استقبال شما با روی باز از گفتن عبارت: عید شما مبارک دریغ نخواهد کرد. این عید شما مبارک متضمن دو نکته اساسی است: یکی اینکه موهاتو یه جوری زدم که تا عید ردیف باشه! دوم، ما خودمون این کاره ایم، بابا!

البته برای تسلی خاطر مثلا همین آرایشگر محترم اعلام میدارد که ما دقیقا تا توپ عید باز هستیم و اگه کاری یا امری داشتید کافی است تماس بگیرید.

از خاطرات دم دستی بنده این است که یکسال که در انفوان (عنفوان) نوجوانی بودم و قصد داشتم تا تجربه جدیدی را کسب نمایم، در اوایل بهمن ماه نزد آرایشگر محترم محله وقت گرفتم و درخواست نمودم تا با نمره چهار موهای بنده را کوتاه نماید! آرایشگر محترم هر چه ادله آورد که مدرسه تون همچین چیزی نگفته اند و من خودم با ناظمتون حرف می زنم تو مخ من نرفت و پام رو توی یه کفش کردم که الا و بالله باید موهای من رو با چهار بزنی! هر چند تا زمان نوروز رشد طولی موهایم مطابق با برنامه ریزی و میل بنده پیش رفت، اما نفود سرما از طریق عرضی دو بار باعث شد که طعم دوا و دکتر و چشمتان به جای بدی نرود، آمپول را هم بچشم.

البته این موارد در خصوص خرید کفش، لباس و اساسا هر آنچه در دوره پسا مورد نیاز است اتفاق می افتد.

یکی دیگر از این دست موارد پیام تبریک و شادباش رانندگان محترم تاکسی و یا اتوبوس است. راننده محترم اتوبوسی کمی پایین تر از آیینه روی کاغذی نوشته بود: " عید شما مبارک، همین!"

با تبسمی گفتم: همین! فرمودند: عاقلان دانند! و آن وقت بود که بنده تازه متوجه شدم که چه چیزهایی می تواند نشانه سلامت عقل باشد!

یک روز کله سحر اوایل اسفندماه از خانه زدم بیرون، حوالی پنج صبح بود. به علت تاریکی هوا گفتم شیشه ماشین را پایین بدهم تا به نگهبان محترم و پر تلاش شهرک صبح بخیری گفته باشم. هنوز جمله صبح بخیر به انتها نرسیده بود که فرمودند: آقا مهندس بسلامتی، خیلی مواظب خودتون باشید، آخه این شب عیدی ایه خیلی ها چشم انتظارند! به تاریخ ساعتم نگاه کردم دقیقا 22 روز مونده بود به عید! احساس غرور خاصی بهم دست داد، عین این بدهکاران بانک شده بودم که قسطشان عقب می افتد و تازه چقدر مورد احترام قرار می گیرند!!

  تبریک ورا نوروزی:

این تبریک از لحاظ زمان ابراز به سه بخش تقسیم می شود:

الف: تبریک ورا نوروزی اجتماعی: این تبریک مربوط می شود به دوستان و خویشاوندان و اقوام. زمان ابراز آن طی هفته اول و دوم عید است و از راههای دید و بازدید، پیامک، تلفن و ... بین خویشاوندان رواج دارد. بسته به میزان دوری یا نزدیکی رابطه فامیلی ممکن است بین یک تا چند روز بین آن وقفه بیفتد اما بیش از 99% آن در زمان اعلام شده صورت می پذیرد.

 ب: تبریک ورا نوروزی اداری: این تبریک دقیقا از فردای چهاردم فروردین آغاز و تا اوایل اردیبهشت ماه هر سال ادامه دارد. هدف از آن، گذراندن وقت اداری به شیوه صله رحم است و دیده شده است که جماعت کارمندان در برپایی این سنت جد بلیغ و سعی وافر از خود به نمایش می گذارند.

 ج: تبریک ورا نوروزی تجاری: اصولا طبق یک سنت قدیمی چنین گفته شده است که بازار تجاری ایران تا اواخر اردیبهشت ماه تعطیل است. چند سال قبل هفته آخر فروردین ماه رفتم بنگاه املاک برای اجاره یا خرید. بنگاه دار گفت: آقا قیمت ها هنوز در نیامده! ما رو هم که می بینی اومدیم سر کار میخوایم تو خونه نباشیم. از بنگاه دار پرسیدم: ببخشید قیمتها از کجا در نیامده اند؟ احیانا مسافرت تشریف داشته اند؟ مرخصی بوده اند یا از دل خاک در نیومده اند؟! خندید و گفت: حالا وقتی قیمت جدید مسکن رو شنیدی؟ خودت می فهمی از کجا در می آیند. راست می گفت: در اومد ولی چه در اومدنی!!

طبق این نظریه محترم علمی، بازار کسب و کار تجارت ایرانی بعد از خواب دو ماهه در ابتدای خرداد ماه در می آیند!

  بهر روی اردیبهشت ماه را باید زمان ابراز تبریک ورا نوروزی تجاری نامید. تبریک تاجران، بازرگانان، بنکداران و ... .

نکته دیگر اینکه دانش آموزان جزء گروه اداری و دانشجویان جزء گروه تجاری محسوب می گردند.

بهر روی بنده دقیقا نمی دانم که شما کی این مطلب را می خوانید و یا جزء کدام گروه هستید، ولی بهر حال هر زمانی که آن را مطالعه نمودید: عید شما مبارک.

نوشته شده توسط: دوست آقاي خيلي دور، خيلي نزديك (فطرس)